Για πληροφορίες και ερωτήσεις γράψτε μας στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο: akhs1914@hotmail.com
Ελάτε να γίνουμε φίλοι στο Face Book _ Κάντε αίτημα φιλίας στο Face Book εδώ: www.facebook.com/Kosmas.Agrinio

Κακοδοξίες «Εξελικτικής Δημιουργίας» Ο Αδάμ στα κείμενα των Πατέρων

Υπό του καθηγητού Θεολογίας 
κ. Ανέστη Καλλίνικου
_____________
Το πιο χαρακτηριστικό επίθετο που αποδίδουμε στον Αδάμ της Γένεσης είναι Πρωτόπλαστος


Η κοινή και παραδεδομένη αντίληψη για τη λέξη αυτή είναι ότι πρόκειται για το μοναδικό ζεύγος (Αδάμ-Εύα) στην παγκόσμια χριστιανική ιστορία που δημιουργήθηκε και δεν γεννήθηκε με το γνωστό φυσικό τρόπο και συνεπώς δεν είχε γονείς.

Η απλή ανάγνωση της Γένεσης, αλλά και όλες οι σχετικές αναφορές και ερμηνείες, τόσο στην πατερική παράδοση, όσο και στη νεώτερη ερμηνεία είναι ταυτόσημες. 

Ο Αδάμ κι η Εύα είναι οι πρώτοι άνθρωποι και οι προπάτορες όλου του ανθρώπινου γένους.

Ο εμπνευστής της exeldim, Νικόλαος Μαυρομάγουλος, επιχειρεί μια τομή στο κείμενο της Γένεσης, ώστε διά αυτής να εισαγάγει τους προαδαμιαίους της δαρβινικής θεωρίας στο κείμενο της Γραφής κρύβοντάς τους σε λέξεις ασήμαντες, αλλά και εννοώντας τους εσφαλμένα σε άλλες με ξεκάθαρο θεολογικό νόημα. 

Η αιτία για αυτή την αλλοίωση είναι η εκλογίκευση κι η «επιστημονοπληξία». 
Βέβαια αυτή η λέξη είναι αδόκιμη, αλλά ιδιαίτερα εκφραστική για τη συγκεκριμένη περίπτωση. 

Αν δεν κάνω λάθος, ο καθιερωμένος όρος είναι επιστημονισμός. 

Με αυτή την αλλοίωση θα ασχοληθώ σε άλλο κείμενο διεξοδικά. Προς το παρόν θα καταθέσω εδώ την εξαίρετη άποψη του π. Ιωάννη Ρωμανίδη για αυτή την «λογική πίστη»

Γράφει στο Προπατορικό αμάρτημα, Κεφ. 15 τα εξής:

«Στον άνθρωπο υπάρχουν δύο πίστεις. Η μία πίστις είναι η εγκεφαλική, η λογική πίστις της αποδοχής. Ο άνθρωπος εδώ αποδέχεται κάτι λογικά και πιστεύει σ’ αυτό που αποδέχεται. Αυτή όμως δεν είναι η πίστις που δικαιώνει τον άνθρωπο. Όταν η Αγία Γραφή λέγη ότι ο άνθρωπος δια μόνης της πίστεως σώζεται(Εφ. 2, 8), δεν εννοεί απλώς την πίστη της αποδοχής. Η άλλη πίστις είναι η καρδιακή πίστις, η πίστις της καρδιάς, διότι δεν υπάρχει η πίστις αυτή στην λογική, δηλαδή στην διάνοια, αλλά στον χώρο της καρδιάς». Κατ’ επέκταση  και σε συνδυασμό με την αποδοχή των επιστημονικών πορισμάτων ο μέσος άνθρωπος συχνά βρίσκεται ενώπιον φαινομενικών αντιθέσεων

Ο π. Γ. Μεταλληνός εξηγεί αυτό το δίλλημα: «Γι’ αυτό σ’ αυτά τα θέματα μπορεί να διαφέρουν μεταξύ τους, δεν έχουν όμως αντιφάσεις μεταξύ τους στα θεολογικά θέματα. Η ερμηνεία της Γραφής είναι έργο των θεοπνεύστων ερμηνευτών και όχι των επιστημόνων………. Βέβαια και όταν βρίσκουμε συμπτώσεις σε καίρια φυσικά προβλήματα μεταξύ Θεολογίας και Επιστήμης, σημαίνει ότι έχουμε ταύτιση προβληματισμών και όχι αναγκαστικά και των πορισμάτων. Η μη σύγκρουση δεν σημαίνει πάντα και συμφωνία.

Αντιθέτως ο πρωτεργάτης της exeldim μετέρχεται του εξής εκπληκτικού επιχειρήματος:

«Αλλά όμως, το πώς θα το ερμηνεύσουμε ΜΟΝΟΣΗΜΑΝΤΑ, εξαρτάται από τα ΔΕΔΟΜΕΝΑ. Από τη στιγμή που πιστεύουμε ότι η Γένεση περιέχει Θεία Αποκάλυψη, και δεν είναι μύθος, τότε οφείλουν τα δεδομένα να είναι σύμφωνα με τις παρατηρήσεις, και όχι ξεκάρφωτες γνώμες και ερμηνείες. 

Και επειδή μπορούν όλα αυτά να ερμηνευθούν με περισσότερους από έναν τρόπο, χρειαζόμαστε κατ' ανάγκην τα ΔΕΔΟΜΕΝΑ τής Εξέλιξης, για να δούμε πώς πρέπει να τα ερμηνεύσουμε, για να αντανακλούν την ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ, και όχι έναν φαντασιακό κόσμο ερμηνειών και γνωμών».

Η Γένεση ερμηνεύεται με τα δεδομένα, τις παρατηρήσεις και ασφαλώς τα δεδομένα της Εξέλιξης!

Και ακόμη:
«..βεβαίως στην Αγία Γραφή υπάρχουν σοβαρότατες υπόνοιες και τής Εξέλιξης και τών προαδαμιαίων. Όμως δεν είναι δυνατόν να αποδειχθεί ως ορθή ερμηνεία, μια και μπορεί κάλλιστα η Γένεση να ερμηνευθεί και με τον Δημιουργιστικό τρόπο, με εξ' ίσου Ορθόδοξες θέσεις. 

Έτσι όμως, ο ερμηνευτής βρίσκεται μεταξύ αυθαίρετων ερμηνειών. Γι' αυτό οφείλουμε να ξεκινήσουμε από τα επιστημονικά ΔΕΔΟΜΕΝΑ και τις ΑΠΟΔΕΙΞΕΙΣ

Όσον αφορά τους αγίους Πατέρες, ελάχιστα θα μπορέσω εγώ να σε βοηθήσω, καθώς αυτό το οποίο με ενδιέφερε στην έρευνά μου, δεν ήταν οι "γνώμες" τών αγίων, αλλά τα ΔΕΔΟΜΕΝΑ αφ' ενός, και η ορθή ερμηνεία τών ΘΕΟΠΝΕΥΣΤΩΝ κειμένων τής Αγίας Γραφή αφ' ετέρου. 

Και αφού δεν μπορώ να ξέρω ποια Πατερικά κείμενα ήταν ή δεν ήταν Θεόπνευστα, δεν ασχολήθηκα ιδιαίτερα. 
Με ενδιαφέρει η Θεία Αποκάλυψη και όχι οι γνώμες. Και επειδή η Γένεση περιέχει Θεία Αποκάλυψη, με αυτό ασχολήθηκα».

Νομίζω πως ο αναγνώστης έχει διαμορφώσει μια αντίληψη περί τίνος πρόκειται. Αν όμως οποιοσδήποτε έχει ακόμη αμφιβολία για το πώς ερμηνεύεται το θεόπνευστο κείμενο της Γένεσης, θα πρέπει να διαβάσει ή να θυμηθεί τον σχετικό με το θέμα μας Κανόνα της Πενθέκτης Οικουμενικής Συνόδου

Είναι ο Κανόνας 19 και έχει ως εξής:

«Ὅτι δεῖ τοὺς τῶν ἐκκλησιῶν προεστῶτας, ἐν πάσῃ μὲν ἡμέρᾳ, ἐξαιρέτως δὲ ἐν ταῖς Κυριακαῖς, πάντα τὸν κλῆρον καὶ τὸν λαὸν ἐκδιδάσκειν τοὺς τῆς εὐσεβείας λόγους, ἐκ τῆς θείας γραφῆς ἀναλεγομένους τὰ τῆς ἀληθείας νοήματά τε, καὶ κρίματα, καὶ μὴ παρεκβαίνοντας τοὺς ἤδη τεθέντας ὅρους, ἢ τὴν ἐκ τῶν θεοφόρων Πατέρων παράδοσιν. Ἀλλὰ καὶ εἰ γραφικὸς ἀνακινηθείη λόγος, μὴ ἄλλως τοῦτον ἑρμηνευέτωσαν, ἢ ὡς ἂν οἱ τῆς ἐκκλησίας φωστῆρες, καὶ διδάσκαλοι, διὰ τῶν οἰκείων συγγραμμάτων παρέθεντο·….»

Περιττό να πει κανείς, πως το πνεύμα του παραπάνω Κανόνα είναι γενικό αξίωμα στην Εκκλησία, αλλά η ιστορία διδάσκει πως ο διάβολος κρύβεται στις λεπτομέρειες και η θέσπιση του Κανόνα αυτού τον ξετρυπώνει και τον αφήνει εκτεθειμένο. Κάνω μια απλή ερμηνεία:

1. Στην Εκκλησία οι απορίες περί την Γραφή ερμηνεύονται από τους προεστώτες. Αυτές οι ερμηνείες δεσμεύουν τους πιστούς.

2. Κάθε ερμηνεία της Γραφής είναι υποχρεωτικό να συμφωνεί με την Παράδοση και τους όρους των Συνόδων.

3. Οι ερμηνείες βρίσκονται στα συγγράμματα των Πατέρων.

Εδώ ακριβώς όμως από την exeldim επινοείται εκ νέου ένα τέχνασμα… Η Εξέλιξη, η ύπαρξη προαδαμιαίων κ.τ.ο. είναι ζητήματα πίστης δηλ. θεολογικά, ή ζητήματα επιστήμης και άρα δεν υπάγονται στον προαναφερθέντα Κανόνα;
Νομίζω πως ο π. Μεταλληνός έδωσε το γενικό πλαίσιο της αρμόζουσας απάντησης. Παρακάτω θα εκθέσω σταχυολογημένα αποσπάσματα από πατερικά συγγράμματα που διαπραγματεύονται ζητήματα όπως η αγεννησία του Αδάμ και ο όρος Πρωτόπλαστος

Αν το ζήτημα δεν είναι θεολογικό, τότε είναι απορίας άξιον γιατί καταπιάνονται με αυτό οι πατέρες της Εκκλησίας κι αντιθέτως, αν είναι θεολογικό, πώς είναι δυνατόν να υποβιβάζονται οι πατερικές φωνές σε «γνώμες» αμφιβόλου θεοπνευστίας σε αντιπαράθεση με την θεόπνευστη Γραφή. 

Ο αναγνώστης θα συμπεράνει αβίαστα πως το ζήτημα είναι γνήσια θεολογικό κι οι πατερικές φωνές σύστοιχες με τη θεοπνευστία της Γραφής. Άρα το τέχνασμα συλλαμβάνεται από τον προαναφερθέντα Κανόνα. Στο τέλος θα εκθέσω εγκυρότατες απόψεις από τη νεώτερη έρευνα, όπως περιλαμβάνονται στην καταξιωμένη Θρησκευτική και Ηθική Εγκυκλοπαίδεια.

Ξεκινάω από τα γλαφυρότερα χωρία της Π.Δ. Σε αυτά διακρίνεται ο Αδάμ ως πρωτόπλαστος, μοναδικός κτισθείς, πατέρας κόσμου, γεννήτωρ του ανθρώπινου σπέρματος και ως δημιουργημένος εκ της γης.

Σοφ. 10,1: «αὐτὴ πρωτόπλαστον πατέρα κόσμου μόνον κτισθέντα διεφύλαξεν»

Τωβίτ 8,6:
« σὺ ἐποίησας Αδαμ καὶ ἔδωκας αὐτῷ βοηθὸν Εύαν στήριγμα τὴν γυναῖκα αὐτοῦ· ἐκ τούτων ἐγενήθη τὸ ἀνθρώπων σπέρμα»

Εκκλ.33,10: «καὶ ἄνθρωποι πάντες ἀπὸ ἐδάφους, καὶ ἐκ γῆς ἐκτίσθη Αδαμ· ἐν πλήθει ἐπιστήμης κύριος διεχώρισεν αὐτοὺς καὶ ἠλλοίωσεν τὰς ὁδοὺς αὐτῶν·»

Σε αυτά η exeldim παρουσιάζει τα εξής ευφάνταστα «επιχειρήματα» γύρω από τον στίχο Γεν.2,7 «καὶ ἔπλασεν ὁ θεὸς τὸν ἄνθρωπον χοῦν ἀπὸ τῆς γῆς καὶ ἐνεφύσησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς καὶ ἐγένετο ὁ ἄνθρωπος εἰς ψυχὴν ζῶσαν» :

Το 2011. «Αυτοί που νομίζουν ότι δήθεν μιλάει ειδικά για βιολογική δημιουργία, κάνουν μέγα λάθος. Όχι μόνο επειδή η Αγία Γραφή μας εξηγεί πλήρως ότι εδώ μιλάει για λήψη του Αγίου Πνεύματος, και ΟΧΙ για βιολογική ζωή, αλλά κυρίως επειδή η διατύπωση είναι τέτοια, που με την εσφαλμένη ερμηνεία της βιολογικής ζωής οδηγούμαστε στον Ωριγενισμό, που έχει καταδικαστεί από την Πέμπτη Οικουμενική Σύνοδο»

Ακόμη: « Επειδή απλούστατα, ο Θεός δεν δίνει το Άγιο Πνεύμα στον οποιονδήποτε, αλλά περίμενε έναν άνθρωπο τόσο άγιο όσο τον Αδάμ, για να δώσει για πρώτη φορά το Άγιο Πνεύμα σε ένα προφήτη και να τον καταστήσει υποστατική αρχή της ανθρωπότητας».

Η σύγχυση γύρω από τον Ωριγενισμό και την ερμηνεία των ωριγενιστών που καταδικάστηκαν από την Εκκλησία προκαλεί προφανώς και την παρερμηνεία του χωρίου. Οι ωριγενιστές δημιούργησαν πρόβλημα στην ερμηνεία του εμφυσήματος, θεωρώντας πως αυτό είναι απορροή της θεϊκής ουσίας και άρα κάποιας αιώνιας πνευματικής ουσίας υποχωρώντας έτσι προς το νεοπλατωνισμό. Δεν υπήρξε όμως καμιά αμφισβήτηση στο αν στον στίχο αυτό δημιουργείται και το σώμα του πρώτου ανθρώπου Αδάμ! 

Στο σημείο αυτό δηλαδή η exeldim παρερμηνεύει διπλά το χωρίο και από φόβο προς τον ωριγενισμό πέφτει και στην άρνηση της δημιουργίας του σώματος του Αδάμ.
Πέρα από την εσφαλμένη προσέγγιση των χωρίων, είναι να απορεί κανείς, πώς θα μπορούσε να θεωρηθεί κάποιος άνθρωπος άγιος χωρίς την παραμικρή γνώση του θεού όπως λογικά συνέβαινε με τους περίφημους προαδαμιαίους. Αν αυτό ίσχυε, τότε όχι μόνο γνωστοί Έλληνες φιλόσοφοι, αλλά και άλλων παραδόσεων και θρησκειών, λ.χ. Βούδας, Κομφούκιος και Ινδοί Βραχμάνοι θα είχαν αγιάσει σε μια πορεία ηθικής προκοπής  και θα καθίσταντο άξιοι και δεκτικοί του Αγίου Πνεύματος! 

Άλλωστε παρόμοια δεν πρεσβεύει κι η Θεοσοφική Εταιρεία;

Προσπερνώ τα σχετικά με την «υποστατική αρχή» διότι θα τα αναλύσω σε ξεχωριστό άρθρο. Αυτό που είναι εμφανές ως εδώ είναι πως ο Αδάμ παρουσιάζεται ως συνήθης άνθρωπος από βιολογική σκοπιά, αλλά εξελισσόμενος αυτοδύναμα ηθικά και καθιστάμενος άξιος να λάβει το Άγιο Πνεύμα. Τώρα ο αναγνώστης ας ξαναδιαβάσει τα χωρία της Π.Δ. για να δει το θεολογικό χάσμα…


Το 2012. «Όταν λοιπόν λέει η Γραφή για τον Αδάμ και για χώμα, δεν εννοεί ότι γεννήθηκε εκείνη τη στιγμή, όπως ακριβώς δεν εννοεί ότι ο θεός έχει χέρια και πλάθει κουλουράκια και ότι έχει στόμα και φυσάει. Εννοεί ότι ο Αδάμ είναι πλασμένος από χώμα. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν είχε γονείς»

Ακόμη: «Γι' αυτό η χρήση του χωρίου της Γένεσης, όπου ο Αδάμ πλάσθηκε από χώμα, ΔΕΝ σημαίνει ότι ο Αδάμ πλάσθηκε κατ' ευθείαν χωρίς γονείς. Σημαίνει μόνο ότι είναι χοϊκός, μέρος της κτίσης, και δυνάμει "θεός κατά χάριν", αλλά φτιαγμένος από χώμα. Μέρος της κτίσης, της οποίας καταστάθηκε Βασιλιάς και Ιερέας»

Και εξηγεί: «Στο βιβλίο του Ιώβ, ο Ελιού, άνθρωπος με μητέρα και πατέρα, λέει τα εξής λόγια, που παραπέμπουν στον Αδάμ, και στην όμοια κατασκευή του καθενός μας με αυτόν:"Πνεύμα θείον το ποιήσάν με, πνοή δε Παντοκράτορος η διδάσκουσά με. 5 εάν δύνη, δος μοι απόκρισιν προς ταύτα· υπόμεινον, στήθι κατ' εμέ και εγώ κατά σε. 6 εκ πηλού διήρτισαι συ ως και εγώ, εκ του αυτού διηρτίσμεθα" (Ιώβ 33: 4-6)».

Το πήλινο της κατασκευής του ανθρώπου το εξηγεί ο Μ. Βασίλειος στην ομιλία στο Άγιο Πνεύμα ως εξής:
Οὐ γὰρ πάντως τὸ ἐξ οὗ τὴν ὕλην σημαίνει, καθὼς ἐκείνοις δοκεῖ· ἀλλὰ συνηθέστερον τῇ Γραφῇ ἐπὶ τῆς ἀνωτάτω αἰτίας τὴν φωνὴν ταύτην παραλαμβάνειν.
Το εξ ου δεν σημαίνει οπωσδήποτε την ύλη, όπως εκείνοι νομίζουν, αλλά είναι πολύ συνηθισμένο στη Γραφή να χρησιμοποιεί αυτή την έκφραση για να δηλώσει την ανώτερη αιτία(= το θεό).

Πέρα από την για ακόμη μια φορά εσφαλμένη κατανόηση του χωρίου, το παράδειγμα του Ελιού δεν προσθέτει τίποτε, καθόσον μόνο για τον Αδάμ η Παράδοση χρησιμοποιεί τον όρο Πρωτόπλαστος. Το να λέμε πως είμαστε πλασμένοι από χώμα είναι μεταφορική και συμβατική έκφραση που δηλώνει την κοινή κτιστή μας καταγωγή. 

Ο Αδάμ ως πρωτόπλαστος είναι η υποστατική μας αρχή βιολογικά.

Ο Δαμασκηνός στο Βίο Βαρλαάμ και Ιωάσαφ γράφει χαρακτηριστικά:
«τὸν γὰρ ἄνθρωπον ἐξ ἀρχῆς ὁ Θεὸς ἐκ γῆς διαπλάσας, καθὰ δὴ καὶ προλαβὼν εἶπόν σοι, ἐνεφύσησεν εἰς αὐτὸν πνοήν, ἥτις ψυχὴ λογική τε καὶ νοερὰ προσαγορεύεται·»
Όταν οι πατέρες κάνουν λόγο για τον πρωτόπλαστο άνθρωπο έχουν κατά νου την κοινή σε όλους μας αντίληψη.  

Παράδειγμα:

 ο Θεόφιλος Αντιοχείας στην επιστολή Προς Αυτόλυκον:
«ἄρξομαι δὴ πρῶτον ἀπὸ τῶν ἀναγεγραμμένων γενεαλογιῶν, λέγω δὲ ἀπὸ τοῦ πρωτοπλάστου ἀνθρώπου τὴν ἀρχὴν ποιησάμενος. Ἀδὰμ ἕως οὗ ἐτέκνωσεν ἔζησεν ἔτη σλʹ, υἱὸς δὲ τούτου Σὴθ ἔτη σεʹ, υἱὸς δὲ τούτου Ἐνῶς ἔτη ρϟʹ» Καμιά αναφορά σε εμφύσημα και καμιά υπόνοια περί προαδαμιαίων. Το ερώτημα, όμως είναι αν οι πατέρες γνωρίζουν την ύπαρξη θεωριών περί προϋπάρξεως ανθρώπων που δεν περιλαμβάνονται στο σχέδιο της θείας οικονομίας. 

Ο Θεόφιλος Αντιοχείας τις γνωρίζει σαφέστατα και τις αναιρεί στο ίδιο έργο ως εξής:

«Οὐ γὰρ πρόκειται ἡμῖν ὕλη πολυλογίας, ἀλλὰ εἰς τὸ φανερῶσαι τὴν τῶν χρόνων ἀπὸ καταβολῆς κόσμου ποσότητα καὶ ἐλέγξαι τὴν ματαιοπονίαν καὶ φλυαρίαν τῶν συγγραφέων, ὅτι οὐκ εἰσὶν ἐτῶν οὔτε δισμυρίαι μυριάδες, ὡς Πλάτων ἔφη, καὶ ταῦτα ἀπὸ κατακλυσμοῦ ἕως τῶν αὐτοῦ χρόνων τοσαῦτα ἔτη γεγενῆσθαι δογματίζων, οὔτε   μὴν ιεʹ μυρίαδες καὶ ͵γοεʹ ἔτη, κατὰ προειρήκαμεν Ἀπολλώνιον τὸν Αἰγύπτιον ἱστορεῖν· οὐδὲ ἀγένητος ὁ κόσμος ἐστὶν καὶ αὐτοματισμὸς τῶν πάντων, καθὼς Πυθαγόρας καὶ οἱ λοιποὶ πεφλυαρήκασιν, ἀλλὰ μὲν οὖν γενητὸς καὶ προνοίᾳ διοικεῖται ὑπὸ τοῦ ποιήσαντος τὰ πάντα θεοῦ· καὶ ὁ πᾶς χρόνος καὶ τὰ ἔτη δείκνυται τοῖς βουλομένοις πείθεσθαι τῇ ἀληθείᾳ». 

Η πιο εντυπωσιακή φράση από όλο το απόσπασμα είναι «αὐτοματισμὸς τῶν πάντων» που θυμίζει εκπληκτικά ανάλογες εκφράσεις στις σύγχρονες επιστημονικές θεωρίες. Και πάλι, αν κάποιος προσποιηθεί πως αυτά ανήκουν στο χώρο της επιστήμης και πως ένας εκκλησιαστικός πατέρας δεν είναι αρμόδιος να τα σχολιάσει, θα πρέπει να προσέξει την θεολογική προοπτική του Θεοφίλου, την αντίθεσή του στην αυτόματη γένεση ή την αιωνιότητα του κόσμου και την θέση πως ο κόσμος διοικείται από την θεϊκή πρόνοια.

Με θεολογική προοπτική και πιο συγκεκριμένα αντιαιρετική χρησιμοποιεί κι ο Γρηγόριος Νύσσης τον όρο πρωτόπλαστος στην επιστολή του εναντίον του Ευνομίου: 
«ὥσπερ γὰρ εἴ τις τὸν Ἀδὰμ ὀρθῷ καὶ ὑγιαίνοντι λόγῳ μηδὲν διαφέρειν λέγοι ἢ πατέρα πάντων ἀνθρώπων ἢ πρῶτον ἀνθρώπων ὑπὸ τοῦ θεοῦ πεπλάσθαι λέγειν (ταὐτὸν γὰρ δι' ἑκατέρων σημαίνεσθαι), εἶτά τις τῶν κατ' αὐτὸν διαλεκτικῶν ἐφαλλόμενος τοῖς εἰρημένοις μιμοῖτο τὴν τοιαύτην πλοκήν, ὅτι εἰ ταὐτόν ἐστιν ἢ πρῶτον αὐτὸν ὑπὸ τοῦ θεοῦ πεπλάσθαι λέγειν ἢ πατέρα τῶν μετὰ ταῦτα, ἐξέσται καταλιποῦσι τὴν τοῦ πατρὸς φωνήν, μεταλαβοῦσι δὲ τὸ πρωτόπλαστον εἰπεῖν·» 
Η ενδιαφέρουσα φράση είναι ασφαλώς η ρητή επεξήγηση του όρου: πατέρα πάντων ἀνθρώπων ἢ πρῶτον ἀνθρώπων ὑπὸ τοῦ θεοῦ πεπλάσθαι λέγειν, χωρίς και πάλι να εννοείται ή υπονοείται καμιά διάκριση βιολογικής ή πνευματικής δημιουργίας. Ο Αδάμ είναι πατέρας πάντων των ανθρώπων. 

Περισσότερο διευκρινιστικός είναι ο άγιος Επιφάνιος ο οποίος περιγράφει τον Αδάμ ως πρωτόκτιστο πάντων ἀνθρώπων αλλά και  πρωτόθνητο. Σύμφωνα με αρχαία παράδοση της Εκκλησίας, ο Κάιν πέθανε ένα χρόνο αργότερα από τον Αδάμ. 

Ο Μ. Αθανάσιος επίσης τον ονομάζει πρωτόπλαστον τοῦ κόσμου και ο Δίδυμος Καίκος προχωρεί πιο αναλυτικά λέγοντας πως: «πάντων ἀνθρώπων σὰρξ, ἐκ συνδυασμοῦ ἔχει τὸ εἶναι, δίχα τοῦ πρωτοπλάστου, καὶ οὗ ἀνέλαβεν ὁ Σωτήρ.» Ο μοναδικός άνθρωπος που δεν οφείλει την ύπαρξή του σε «συνδυασμό», δηλαδή συνουσία, είναι ο πρωτόπλαστος Αδάμ.

Όμοιες εκφράσεις εντοπίζονται στην Γ’ Οικουμενική Σύνοδο : «οὕτως ἐκεῖνος ὁ πρωτόπλαστος ἄνθρωπος Ἀδάμ, τοῦ ἑαυτοῦ ἁμαρτήματος συνίστωρ ὤν, πρὸ προσώπου τοῦ θεοῦ γυμνὸς ἀπεκρύβη»,

στην Ενδημούσα Σύνοδο Κων/λεως του 536 που καταδίκασε ως μονοφυσίτη το Σεβήρο:   «τὴν Ἀπολιναρίου αἵρεσιν κρατύνει, μὴ ἐγνωκότος ἐκείνου ὅτι κατ' αὐτὴν τὴν ἔναρξιν τῆς κοσμοποιίας πρῶτον ἡ ψυχὴ τοῦ πρωτοπλάστου καὶ προπάτορος ἡμῶν ἐθανατώθη καὶ εἶθ' οὕτως τὸ σῶμα·»   όπου και τονίζεται πως η αιτία σωματικού θανάτου των ανθρώπων είναι η αμαρτία  και ο συνακόλουθος πνευματικός θάνατος κατά την έναρξη της κοσμοποιίας, χωρίς δηλαδή να εννοείται  το τεράστιο χρονικό χάσμα που υποθέτει η exeldim,                                     

στα Ιερά Παράλληλα του Ιωάννου Δαμασκηνού, όπου για πρώτη φορά αναφέρεται ως παράδοξη η δημιουργία του Αδάμ και της Εύας: «εἶδες πῶς διεπλάσθη ὁ ἄνθρωπος; πῶς παραδόξως ἐγένετο ὁ Ἀδάμ; παραδόξως ἐπλάσθη, καὶ ὑπὲρ φύσιν ἐγέννησε φυσικῶς μὲν ἐγέννησε τὸν Κάϊν καὶ τὸν Ἄβελ, καθώς φησιν ἡ θεία Γραφή· ἔγνω Ἀδὰμ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ συλλαβοῦσα ἔτεκεν· τὸ δὲ ὑπὲρ τὴν φύσιν, τοῦτό ἐστι τὸ ζητούμενον· πῶς Εὔαν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ καὶ θυγατέρα ἐγέννησεν»,

στις Απορίες προς Θαλάσσιον του Μάξιμου Ομολογητού όπου βρίσκουμε την εξαιρετική ανάλυση: «Ὡς γὰρ Ἀδὰμ ὁ προπάτωρ, τὴν θείαν ἐντολὴν παραβάς, ἄλλην ἀρχὴν γενέσεως, ἐξ ἡδονῆς μὲν συνισταμένην, εἰς δὲ τὸν διὰ πόνου θάνατον τελευτῶσαν, τῇ φύσει παρὰ τὴν πρώτην παρεισήγαγε καί, ἐπινοήσας κατὰ τὴν συμβουλὴν τοῦ ὅφεως ἡδονὴν οὐκ οὖσαν προλαβόντος πόνου διάδοχον, ἀλλὰ μᾶλλον εἰς πόνον περαιουμένην, πάντας τοὺς ἐξ αὐτοῦ σαρκὶ κατ' αὐτὸν γεννωμένους διὰ τὴν ἐξ ἡδονῆς ἄδικον ἀρχὴν εἶχε συνυπαγομένους αὐτῷ δικαίως πρὸς τὸ διὰ πόνου κατὰ τὸν θάνατον τέλος». Στο απόσπασμα ο άγιος Μάξιμος ερμηνεύει την αιτία γέννησης των ανθρώπων ως αποτέλεσμα της παράβασης του προπάτορα Αδάμ. Η εξ ηδονής αναπαραγωγή είναι επινόηση μεταγενέστερη του προπατορικού αμαρτήματος και άρρηκτα συνδεδεμένη με τους πόνους του τοκετού και τον πόνο του θανάτου,

στα Γλαφυρά στην Πεντάτευχο του αγίου Κυρίλλου όπου τονίζεται πως η αρχή του θανάτου στην ανθρώπινη φύση οφείλεται στην πτώση: «Ἐπειδὴ δὲ ταῖς τοῦ διαβόλου παρηνέχθη συκοφαντίαις πρὸς παράβασιν, καὶ τὸ ἀπόῤῥητον τῶν ξύλων ἐδώδιμον ἐποιήσατο· συγκατώλισθε δὲ καὶ αὐτὸς ὁ προπάτωρ Ἀδὰμ, ἡ φύσις εὐθὺς θανάτῳ κατεδικάζετο»,
στο ίδιο όπου γίνεται σαφής διάκριση του τρόπου με τον οποίο έλαβε την ύπαρξη ο Αδάμ σε σχέση με τον πρωτότοκο γιο του Κάιν και το δευτερότοκο Άβελ: «Πεποίηται τοίνυν ὁ προπάτωρ Ἀδὰμ κατά γε τὴν πίστιν τῶν ἱερῶν Γραμμάτων, κατ' εἰκόνα καὶ καθ' ὁμοίωσιν Θεοῦ. Γεγέννηνται δὲ καὶ προῆλθον ἀπ' αὐτοῦ, πρῶτος μὲν ὁ Κάϊν, δεύτερος δὲ μετ' ἐκεῖνον ὁ Ἄβελ». Ποίημα ο Αδάμ, γέννημα ο Κάιν και ο Άβελ.

10 Και τέλος στο Πανάριον, το αντιαιρετικό έργο του αγίου Επιφανίου, όπου βλέπουμε ένα εύστοχο ορισμό για την χριστιανική ανθρωπολογία: « οὐ γὰρ δύο ἄνθρωποι ἐπλάσθησαν, ἀλλὰ εἷς ὁ Ἀδὰμ καὶ ἐκ τοῦ Ἀδὰμ ὅ τε Κάϊν καὶ Ἄβελ καὶ Σήθ· καὶ οὐκέτι ἐκ δύο ἀνθρώπων, ἀλλ' ἐξ ἑνὸς * ἕως τοῦ κατακλυσμοῦ, τῶν γενῶν ὅλων  <ἐκ> τοῦ Ἀδὰμ ἐχόντων τὰς ἑαυτῶν συστάσεις ἐν τῷ κόσμῳ.» Όλα τα γένη των ανθρώπων, κατά τον Επιφάνιο έλκουν την σύσταση της ύπαρξής τους από τον Αδάμ.

Κράτησα σαν ανακεφαλαίωση την άποψη του Πατριάρχη Φωτίου. Τη θεωρώ ως τον καλύτερο ορισμό, τόσο θεολογικό όσο και ανθρωπολογικό, ακόμη και βιολογικό θα έλεγα. Έχει επιπλέον μεγαλύτερη αξία, επειδή ο Φώτιος σε πολλά από τα έργα της Βιβλιοθήκης του συνθέτει και ενοποιεί τις φωνές της Παράδοσης, έχοντας ταυτόχρονα άριστη γνώση των δυτικών καινοτομιών που στην εποχή του είχαν εξαπλωθεί. 

Γράφει λοιπόν:   
                                         «Ἀλλ' ὅτι μὲν ὁ Ἀδὰμ τῶν ἐν τῷ αὐτῷ εἴδει πρωτόπλαστος, δῆλον· ὅτι δὲ καὶ ὁ διάβολος, ἐν τῷ Ἰώβ φησιν, ὥσπερ ὁ στρατηγὸς πρωτοστάτης πεπτωκώς· «Τοῦτό ἐστιν ἀρχὴ κυρίου πλάσματος πεποιημένον εἰς τὸ καταπαίζεσθαι ὑπὸ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ».

Πρωτόπλαστος στο είδος του ο Αδάμ και είναι εκπληκτικό το πόσο σύγχρονη και εύστοχη είναι η διατύπωση αυτή. Ασφαλώς και πάλι η προοπτική του πατρός δεν είναι φυσιολογία, αλλά, αφενός μεν η υπόμνηση της προφητικής ρήσης του Ιώβ και αφετέρου να διδάξει την αχρειότητα της πτώσεως του Αδάμ.
Έχω παραλείψει τις αναφορές πολλών άλλων πατέρων όπως του, Μ. Βασιλείου, Χρυσοστόμου, Εφραίμ του Σύρου, Κλήμεντος Ρώμης, Αμφιλοχίου, Προκοπίου και Ρωμανού του Μελωδού στον Πρωτόπλαστο Αδάμ καθόσον η διδασκαλία τους καλύπτεται από τα ήδη εκτεθέντα.

Τώρα μπορεί ο αναγνώστης να διαβάσει άλλη μια φορά ένα απόσπασμα του 2013 από την exeldim: Πρόκειται για αναθεώρηση των δηλώσεων του 2011 και 2012, καθόσον, τώρα πλέον ο Αδάμ γεννιέται και βιολογικά κατά το εμφύσημα, αλλά προφανώς η γέννηση ή καλύτερα η σύλληψη, δηλαδή η συνουσία κι η ακόλουθη σύλληψη, καλύπτονται και από τη χάρη του Αγίου Πνεύματος… Εκτός κι αν ζωοποίηση κατά τη Βιολογία δεν θεωρείται η σύλληψη, αλλά η στιγμή της γέννησης.

«….Ωστόσο, η υπόλοιπη ανθρωπότητα της εποχής του (και προ της εποχής του), μεταξύ των οποίων και οι γονείς του, ζούσαν ως ψυχοσωματικές ενότητες κατ’ εικόνα Θεού (μόνο). Αυτός είναι ο λόγος που τα δύο γεγονότα εμφανίζονται ως διακεκριμένα. Γιατί η ανθρωπότητα μεν ζούσε (ο καθένας τους ήταν βιολογικά ζωοποιημένος ως ψυχοσωματική ενότητα) πριν έρθει ο Αδάμ, αλλά πρώτος ο Αδάμ ζωοποιήθηκε πνευματικά με το Άγιο Πνεύμα. Αλλά ειδικά όσον αφορά τον Αδάμ, ζωοποιήθηκε και βιολογικά με το εμφύσημα του Αγίου Πνεύματος που έλαβε.»

Κοινός τόπος στην Ορθόδοξη ανθρωπολογία είναι πως η ψυχή γεννιέται μαζί με το σώμα «εξ άκρας συλλήψεως», καθώς, σύμφωνα με τον μακαριστό καθηγητή Νίκο Ματσούκα, στην «Δογματική και Συμβολική Θεολογία Γ΄, σελ. 223, κατά την πατερική θεολογία, που ακολουθεί κατά πόδας τη βιβλική, σώμα και ψυχή αποτελούν μία λειτουργική ενότητα.

Νομίζω πως γράφτηκαν αρκετά για τη δημιουργία του Πρωτόπλαστου. Στα πατερικά κείμενα, όμως, υπάρχουν δεκάδες αναφορές που διερευνούν  και την αγεννησία του. Σε πολλά από αυτά η πρόθεση είναι απολογητική και αντιαιρετική και σε άλλα ερμηνευτική. 

Παραθέτω μερικά.

1. Επιστολή Βαρνάβα: Ἄνθρωπος γὰρ γῆ ἐστιν πάσχουσα· ἀπὸ προσώπου γὰρ τῆς γῆς ἡ πλάσις τοῦ Ἀδὰμ ἐγένετο.

2. Ιγνάτιος: οὔτε ἀνὴρ χωρὶς γυναικὸς οὔτε γυνὴ χωρὶς ἀνδρός, εἰ μὴ ἐπὶ τῶν πρωτοπλάστων· τοῦ γὰρ Ἀδὰμ τὸ σῶμα ἐκ τῶν τεσσάρων στοιχείων, τῆς δὲ Εὔας ἐκ τῆς πλευρᾶς τοῦ Ἀδάμ·

3. Ομοίως: Εἰ τοίνυν ὁ πρῶτος Ἀδὰμ ἔσχε πατέρα ἄνθρωπον καὶ ἐκ σπέρματος ἐγεννήθη, εἰκὸς ἦν καὶ τὸν δεύτερον Ἀδὰμ λέγειν αὐτοὺς ἐξ Ἰωσὴφ γεγεννῆσθαι. Εἰ δὲ ἐκεῖνος ἐκ γῆς ἐλήφθη

4. Γρηγόριος Νύσσης: καὶ γὰρ καὶ ὁ Ἀδὰμ κατὰ τὴν φυσικὴν τῶν ἀνθρώπων γέννησιν οὐκ ἐγεννήθη, ὁ δὲ Ἄβελ ἐκ τοῦ Ἀδὰμ ἐγεννήθη.

5. Ομοίως: ἀλλὰ μὴν ὁ μὴ γεννηθεὶς ἀγέννητος λέγεται καὶ ὁ γεννηθεὶς γεννητός· οὐδὲν δὲ ἐκώλυσε τὸ μὴ γεγεννῆσθαι τὸν Ἀδὰμ πρὸς τὸ ἄνθρωπον εἶναι.

6. Ομοίως: ἐκ γὰρ τοῦ Ἀδὰμ λέγει ἡ γραφὴ τὸ ἀνθρώπινον γενέσθαι καὶ πρῶτον ἐκεῖνον διὰ τῆς θείας δυνάμεως ἐκ γῆς φῦναι.

7. Ευσεβίου Καισαρείας:  εἰ δὲ καί ποτε τὸν κοινὸν καὶ πολὺν ἄνθρωπον καὶ τὸ γένος αὐτὸ χρεὼν διασημῆναι, πάλιν οἰκείᾳ καὶ προσφυεῖ χρωμένη προσηγορίᾳ τὸν πάντα ἄνθρωπον τῇ τοῦ Ἀδὰμ ἐπωνυμίᾳ σημαίνει, ὅτι δὴ τοῦτο τῷ προγόνῳ καὶ πάντων ἀνθρώπων προπάτορι κύριον εἶναι καὶ προσφυὲς ὄνομα, τὸν γηγενῆ δηλοῦν κατὰ τὴν εἰς Ἑλλάδα φωνὴν μετάληψιν, ὑποφαίνει. 
Χαρακτηριστικό στην αναφορά του Ευσεβίου είναι η διττή σημασία του ονόματος Αδάμ, που δηλώνει και το γένος τον προπάτορα.

8. Μ.Αθανασίου:  Ἡ γὰρ Εὔα οὔτε ἐγεννήθη, ὡς ἐγεννήθη ὁ Σὴθ, οὔτε ἀγέννητος ἦν, ὥσπερ ὁ Ἀδάμ· ἀλλ' ἐπορεύθη ἐκ τῆς πλευρᾶς τοῦ Ἀδάμ.

9. Ομοίως: Ὀρθ. Τῶν μὲν ἀνθρώπων, Παύλου, καὶ Πέτρου, καὶ Τιμοθέου, προϋπάρχουσιν ἄνθρωποι, καὶ τῶν πρὸ αὐτῶν ἄλλοι· τοῦ δὲ Ἀδὰμ οὐ προϋπάρχει ἄλλος, ἀλλ' αὐτὸς ὁ Θεός.

10. Μ.Βασίλειος: Καθὸ μηδὲ τοῦ Ἀδὰμ ὡς θεοπλάστου καὶ ἡμῶν ὡς ἀνθρωπογεννήτων ἓν ὑπέρκειται γένος, ἀλλ' αὐτὸς ἀνθρώπων ἀρχή· μήτε ὕλη κοινὴ αὐτοῦ τε καὶ ἡμῶν, ἀλλ' αὐτὸς ἡ πάντων ἀνθρώπων ὑπόθεσις. Στην αναφορά αυτή εντυπωσιακός είναι ο όρος θεόπλαστος.

11. Ομοίως: Ἐπειδὴ γὰρ ὁ πρῶτος Ἀδὰμ οὐ τῇ ἐξ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς συνόδῳ παρῆλθεν εἰς γένεσιν, ἀλλ' ἐκ τῆς γῆς ἀνεπλάσθη H φράση «οὐ τῇ ἐξ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς συνόδῳ» χρησιμοποιείται και από τον άγιο Πέτρο Αλεξανδρείας τον Α’, ομιλία του οποίου χρησιμοποιεί η Ενδημούσα Σύνοδος του 536 στην Κων/λη για να καταδικάσει τον Σεβήρο. Η αξία του πατρός φαίνεται και από την περίληψη των Κανόνων του από την Πενθέκτη Οικουμενική Σύνοδο.

12. Ομοίως:  Οὐδὲ γὰρ Ἄβελ, ὁ ἐκ συνδυασμοῦ γεννηθεὶς, ἕτερος παρὰ τὸν Ἀδὰμ, τοῦ Ἀδὰμ μὴ γεννηθέντος ἀλλὰ πλασθέντος. Η δήλωση αυτή του πατρός, νομίζω, αποτελεί την καλύτερη απάντηση στα λεγόμενα στην ιστοσελίδα της exeldim

http://exeldim.site40.net/grafi/erwtiseis_proadamiaious_a.htm

22) Ο Αδάμ δηλαδή πλάσθηκε κατ' ευθείαν από τον Θεό, από λάσπη, ή είχε γονείς;
Είχε γονείς.
13. Ι.Χρυσόστομος: Ποῖος γάρ, εἰπέ μοι, γάμος ἀπέτεκε Ἀδάμ; 
Στη νεώτερη έρευνα υπάρχουν πολλά ενδιαφέροντα στοιχεία αναφορικά με την διερεύνηση της λέξης Αδάμ και της διττής σημασίας της.
Γλωσσολογικά το όνομα Αδάμ σχετίζεται με το σουμεριακό Adamu= ο πατέρας μου, είτε με το ασσυροβαβυλωνιακό Adamu= γεννημένος, κτισμένος, παιδί. Στην Βίβλο το όνομα δεν είναι μόνο κύριο, αλλά δηλώνει και το γένος ως ισοδύναμο του άνθρωπος.

Αξιοσημείωτο είναι και το γεγονός πως η Γένεση περιλαμβάνει δύο ανθρωπολογικές διηγήσεις, οι οποίες δεν θεωρούνται ως χρονικά διαφορετικές, αλλά μόνο ως προς την προοπτική του νοήματος. 
Δηλαδή οι στίχοι του πρώτου κεφαλαίου απαρτίζουν μια πρώτη γενική αφήγηση και του δευτέρου κεφαλαίου μια δεύτερη ειδική στην οποία εντοπίζονται και πλείστες ανθρωπομορφικές περί θεού διατυπώσεις. 
Οι ερευνητές πιστεύουν πως οι δυο αυτές διηγήσεις προέρχονται από διαφορετικές/κώδικες και αυτό εξηγείται από πολλά γραμματολογικά και μορφολογικά στοιχεία.

Αντιστοίχως στη ραββινική γραμματεία ο Αδάμ πιστεύεται πως εξελίχτηκε βιολογικά και η ψυχή δόθηκε σ’αυτόν αργότερα. Πρόκειται για τις ερμηνείες που βρίσκονται σκόρπιες σε αγγαδικά και μιδρασικά κείμενα, δηλαδή για ερμηνείες των εκάστοτε ραββίνων.
Από την απόκρυφη γραμματεία έχει παρεισφρύσει στην υμνολογία της Εκκλησίας και συγκεκριμένα στον Χ οίκο του Ακάθιστου ύμνου, η παράδοξη ιστορία του χειρογράφου, του συμβολαίου του Αδάμ με το Σατανά. Παρόμοια και στην εικονογραφία.

Επίσης, στην σύγχρονη έρευνα γίνεται αποδεκτή η δημιουργία ενός αρχικού ζεύγους ως κορωνίδας της όλης δημιουργίας προικισμένου με νου λογικό, ελευθερία και αυτεξούσιο, χαρίσματα που αρμόζουν σε δημιούργημα προικισμένο με πνευματική ψυχή ως αποτέλεσμα του θείου εμφυσήματος. 

Η  εβραϊκή λέξη νεσαμάχ που στα ελληνικά αποδίδεται ως πνοή, στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων δηλώνει τις ζωτικές λειτουργίες και όχι ηθική σκέψη, αίσθηση ή ομιλία, αλλά αυτό που είναι γνωστό σήμερα ως φαινόμενο της ζωής.   

Σε αντιπαραβολή τώρα με την εξελικτική θεωρία η θεολογία τονίζει την δημιουργία όλων των ειδών κατά είδος υπό την άμεση ενέργεια του θεού κι όχι έμμεσα και σταδιακά, όπως ακριβώς διακρίνεται και σε αυτό το κείμενο της Γένεσης (Γεν. 1,12 και 21),αποκλείοντας κάθε μεταβολή του ενός είδους σε κάποιο άλλο. 

Ερμηνεύοντας κατά τον ίδιο τρόπο τη δημιουργία ο Μ.Αθανάσιος διδάσκει ότι «ουχ ο χρόνος αλοιοί την φύσιν του γένους,αλλά έκαστον των γενομένων κατά γένος τη ιδία ουσία ως γέγονεν εστί τε και μένει»
Παρόμοια και για τον άνθρωπο «άνθρωπος ο Αδάμ, άνθρωπος και ο νυν γεννώμενος και ουχ ο χρόνος αλοιοί την φύσιν του γένους» και ο Μ.Φώτιος «Ἀλλ' ὅτι μὲν ὁ Ἀδὰμ τῶν ἐν τῷ αὐτῷ εἴδει πρωτόπλαστος, δῆλον·»

Θα κλείσω το παρόν με τα λόγια του επιφανούς ανθρωπολόγου Βίρχωβ.

Υπολόγιζαν ότι η Δαρβίνειος θεωρία θα επιβαλλόταν στην επιστήμη. Μάταια όμως  οι οπαδοί της ζήτησαν πανταχού τους κρίκους που έπρεπε να συνδέουν τον άνθρωπο με τους πιθήκους. 
Μέχρι τώρα ο λεγόμενος προάνθρωπος, οποίος υποτέθηκε την αλυσίδα που λείπει, δεν καταδέχτηκε να παρουσιαστεί. 
Κανείς σοβαρός επιστήμονας δεν ισχυρίζεται ότι τον είδε….Μερικοί κατάφεραν να τον δουν στις ονειροπολήσεις τους. 
Αλλά όταν ξύπνησαν, δεν τόλμησαν να πουν , ότι τον συνάντησαν.

(Πηγή για τα τελευταία ΘΗΕ, λήμματα Αδάμ, Ανθρωπολογία και Εξέλιξη)